Tarihsel piyasa senaryoları: geçmiş şoklarda ne oldu

Yapay Zekâ Yatırımları

Yapay zekâ altyapı harcama dalgaları: çip üreticileri ve data merkezi tedarikçileri harcama haberleriyle ralli yapar, harcamalar veya gelire dönüşüm sorgulanınca sarsılır.

21 varlık

• Hisse
• Fon

Altcoinlerde Sert Düşüş

Küçük kripto varlıkların Bitcoin'den çok daha sert düştüğü risk-iştahsız dönemler: likidite ilk olarak uzun kuyrukta kurur.

48 varlık

• Kripto

1997 Asya Finans Krizi

1997 tarzı gelişen Asya kur çöküşleri: sabit kurlar kopar, sermaye kaçar, IMF devreye girer; bulaşma tüm gelişen piyasaları aynı anda sınar.

5 varlık

• Döviz
• Fon
• Hisse

Avustralya Piyasası ve Ekonomi Kararları

Avustralya Borsası'nda tek bir şirketten değil Avustralya'nın içinden gelen, piyasanın geneline yayılan hareketler: Avustralya Merkez Bankası'nın politika faizi kararı, bütçe ya da siyasi bir sürpriz veya maden ihracatı…

10 varlık

Otomotiv Sektöründeki Gelişmeler

Otomobil gümrük vergileri, elektrikli araç fiyat savaşları ve talep düşüşleri: Tokyo'dan Stuttgart'a ve Detroit'e otomobil üreticilerini ve tedarikçilerini aynı anda vurur.

15 varlık

• Hisse

Bankacılık Krizi

2008'de Lehman ya da 2023'te Silicon Valley Bank tarzı banka iflasları: bankalar arası güven kurur, banka hisseleri birlikte düşer, para devlet tahvillerine, altına ve bazen bitcoin'e kayar.

21 varlık

• Hisse
• Kripto
• Emtia
• Fon

İngiltere Faiz ve Devlet Tahvili Gelişmeleri

İngiltere Merkez Bankası kararları ve İngiliz tahvil (gilt) piyasası şokları: getiriler sıçradığında ya da enflasyon şaşırttığında önce sterlin, İngiliz bankaları, sigortacılar ve gayrimenkul hisseleri hareket eder.

12 varlık

• Döviz
• Hisse
• Fon

Bitcoin Yarılanması

Yaklaşık dört yılda bir, Bitcoin ağını güvende tutanlara verilen ödül yarıya iner ve piyasaya daha az yeni coin girer: öncesinde ve sonrasında aylarca kıtlık konuşulur, önceki döngüler yakından karşılaştırılır.

3 varlık

• Kripto

Borsa İstanbul ve Düzenleyici Kararlar

Borsa İstanbul'da tek bir şirketten değil Türkiye'nin içinden gelen, piyasanın geneline yayılan hareketler: merkez bankasında değişiklik, siyasi gelişmeler, piyasa düzenleyicisinin kararları, fon tasfiyeleri ya da endek…

12 varlık

Brezilya Piyasası ve Ekonomi Kararları

Brezilya borsasında (B3) tek bir şirketten değil Brezilya'nın içinden gelen, piyasanın geneline yayılan hareketler: Brezilya Merkez Bankası'nın Selic faizi için Copom kararı, bütçe ya da mali kural sürprizi veya seçim ş…

10 varlık

Kanada Piyasası ve Ekonomi Kararları

Toronto Borsası'nda tek bir şirketten değil Kanada'nın içinden gelen, piyasanın geneline yayılan hareketler: Kanada Merkez Bankası'nın faiz kararı, federal bütçe ya da ticaret politikası sürprizi veya siyasi bir şok. O …

11 varlık

Çin Ekonomisi ve Teşvikler

Çin büyüme korkuları (emlak krizi, zayıf data) ve ardından gelen teşvik paketleri: Çin hisseleri, sanayi metalleri ve ihracatçılar iki yönde de savrulur.

45 varlık

• Hisse
• Emtia
• Döviz
• Fon

Emtiada Uzun Yükseliş Dönemi

2003-2008 tarzı emtia boğaları: yıllarca az yatırım, patlayan taleple buluşur; enerji, metal ve tahıl yıllarca birlikte yükselir.

11 varlık

• Emtia
• Hisse
• Fon

Kripto Borsası Krizi

Büyük bir borsa batar ya da hacklenir, 2022'de FTX'te olduğu gibi: çekimler durur, müşteriler coinlerine ulaşamaz ve insanlar sıradaki platformun hangisi olduğunu sorarken satış bütün coinlere yayılır.

52 varlık

• Kripto

Kriptoda Düzenleyici Baskı

Bir hükümet ya da düzenleyici kriptoya karşı harekete geçer: yasaklar, borsalara açılan davalar ya da yeni lisans kuralları. İşlem platformları erişimi kısar, küçük coinler en sert düşer ve sektör mahkemeyi ya da nihai …

52 varlık

• Kripto

Sabit Kurun Bırakılması

2015 İsviçre frangı tarzı çıpa kaldırmaları: merkez bankası kur tabanını bir gecede bırakır, parite dakikalar içinde çift haneli boşlukla açılır.

6 varlık

• Döviz
• Emtia

Siber Saldırı ve Teknoloji Kesintisi

Büyük siber saldırılar, fidye yazılımı dalgaları ve küresel BT kesintileri: kurban şirketler düşer, siber güvenlik tedarikçileri korku alımı görür, operasyonel bağımlılık riski yeniden fiyatlanır.

16 varlık

• Hisse
• Fon
• Kripto

ABD Borç Tavanı Gerilimi

ABD borç tavanı restleşmeleri: temerrüt düşünülemez ama günlerce fiyatlanır; kısa vadeli getiriler bükülür, not kuruluşları uyarır, anlaşmayla rahatlama rallisi gelir.

4 varlık

• Hisse
• Fon
• Emtia
• Döviz

Savunma Harcamaları

Yeniden silahlanma döngüleri ve NATO bütçe taahhütleri Avrupa, Japonya ve ABD savunma şirketlerini birlikte yükseltir; barış görüşmeleri ya da bütçe kesintileri gelince birlikte düşürür.

13 varlık

• Hisse
• Fon

Dolar Güçlenme Döngüsü

Doların geniş çaplı güçlendiği dönemler: emtia, gelişen ülke para birimleri ve ABD dışı kazançlar üzerinde baskı.

41 varlık

• Döviz
• Emtia
• Hisse
• Fon

İnternet Hisseleri Balonunun Sönmesi

2000 tarzı teknoloji balonu sönmesi: kârsız büyüme hisseleri yıllarca düşerken sıkıcı ama nakit üreten işler çok daha iyi dayanır.

5 varlık

• Hisse
• Fon

Avrupa Merkez Bankası Faiz Kararı

Avrupa Merkez Bankası toplantıları euroyu, euro bölgesi bankalarının kâr marjını ve faize duyarlı sektörleri (kamu hizmeti, gayrimenkul) oynatır. İndirim ve artışlar önce bankaların kredi gelirini, sonra euroyla finanse…

19 varlık

• Döviz
• Hisse
• Fon

Seçimler ve Piyasa Belirsizliği

Büyük seçim öncesi dönemler ve tartışmalı sonuçlar: politikaya duyarlı sektörler savrulur, oynaklık seçime doğru yükselir, netlik gelince genelde söner.

6 varlık

• Hisse
• Kripto
• Emtia
• Fon

Gelişen Ülke Para Birimlerinde Baskı

Gelişen ülke para birimlerinde sert değer kaybı dönemleri: sermaye çıkışı, ithalat enflasyonu ve merkez bankası müdahalesi.

22 varlık

• Döviz
• Emtia

Enerji Krizi

Gaz arzı kesintileri, boru hattı arızaları ve elektrik kıtlığı: enerji fiyatları fırlar, üreticiler ralli yapar; enerji ithal eden ekonomiler ve para birimleri zorlanır.

21 varlık

• Emtia
• Hisse
• Döviz
• Fon

Avrupa Lüks Ürünlerine Talep

Çinli ve Amerikalı alışverişçiler, turizm ve kurun sürüklediği lüks tüketim dalgaları: LVMH, Hermès, Kering ve Richemont sonuçları bütün sektörün tonunu belirler.

9 varlık

• Hisse

Fed Faiz İndirimi

Fed'in faiz indirdiği ya da indireceğini işaret ettiği dönemler: borçlanma ucuzlar, piyasalar riskli varlıkların ve tahvil getirilerinin nasıl tepki verdiğine bakar. Kriz anındaki acil indirim ile olağan indirim farklı …

8 varlık

• Hisse
• Kripto
• Emtia
• Döviz
• Fon

Fed Faiz Artışı

ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz artırdığı ya da artıracağını işaret ettiği dönemler: borçlanma pahalılaşır, piyasalar riskli varlıkların ve doların nasıl tepki verdiğine bakar.

9 varlık

• Hisse
• Kripto
• Emtia
• Döviz
• Fon

Dakikalar İçinde Sert Düşüş

2010 tarzı gün içi çöküşler: bozulan piyasa mekaniğiyle fiyatlar dakikalar içinde sert düşer, çoğu aynı gün geri döner.

4 varlık

• Hisse
• Fon
• Kripto

Gıda ve Tarımda Arz/Fiyat Şoku

Kuraklık, ürün kaybı, ihracat yasağı ya da market fiyatlarında sıçrama: gıda ve temel tüketim şirketleri maliyet ve fiyatlama baskısı yaşarken tüketici ucuza yönelir.

24 varlık

• Hisse
• Emtia
• Fon

Jeopolitik Kriz ve Savaş

Savaş, işgal veya büyük askeri çatışma dönemleri: altın ve dolar güçlenir, riskli varlıklar dalgalanır.

15 varlık

• Hisse
• Kripto
• Emtia
• Döviz
• Fon

Küresel Salgın Şoku

Hızla yayılan bir hastalık seyahati ve iş yerlerini durdurur, 2020'de COVID-19'da olduğu gibi: piyasalar haftalar içinde sert düşer, ardından merkez bankası ve hükümet desteği dengesiz bir toparlanmayı besler.

15 varlık

• Hisse
• Kripto
• Emtia
• Döviz

Altına Güvenli Liman Talebi

Altının rekor dönemleri: reel getiriler düşer, merkez bankaları alır, korku artar; en eski güvenli liman neredeyse her şeyi geride bırakır.

6 varlık

• Emtia
• Fon
• Döviz

Büyük Fonlarda Zorunlu Satış Krizi

LTCM/Archegos tarzı kaldıraçlı fon çöküşleri: aracılar fişi çekince zorunlu satışlar görünüşte alakasız varlıkları aynı anda vurur.

6 varlık

• Hisse
• Fon

Konut Piyasasında Sert Düşüş

2007 subprime tarzı konut çöküşleri: konut fiyatları ve ipotek kredisi birlikte çözülür; endeks dibi görmeden çok önce bankaları ve tüketiciyi vurur.

9 varlık

• Hisse
• Fon

Endeksin Az Sayıda Şirkete Bağımlılığı

Bir avuç dev şirketin endeks hareketinin çoğunu sürüklediği dönemler: geniş fonlar göründüğünden çok daha az çeşitlendirilmiş hale gelir.

5 varlık

• Fon
• Hisse

Hindistan Piyasası ve Ekonomi Kararları

Hindistan borsalarında (NSE ve BSE) tek bir şirketten değil Hindistan'ın içinden gelen, piyasanın geneline yayılan hareketler: Hindistan Merkez Bankası'nın faiz kararı, piyasa düzenleyicisi SEBI'nin bir kararı, bütçe ya…

12 varlık

Enflasyon Sürprizleri

Fiyat verisi beklentiden belirgin şekilde ayrışır, çoğunlukla yukarıda gelir: insanlar parasının ne alacağını dert eder, piyasalar faizlerin ne kadar süre yüksek kalacağını yeniden düşünür ve tahviller, büyüme hisseleri…

12 varlık

• Hisse
• Kripto
• Emtia
• Döviz
• Fon

Japonya'da Varlık Balonunun Sönmesi

1990 tarzı varlık balonu sönmeleri: hisse ve arsada on yılların yükselişi, yıllar süren durgunluk ve düşen fiyatlara döner.

10 varlık

• Hisse
• Döviz
• Fon

Japonya'da Şirket Yönetimi Reformları

Tokyo Borsası kurumsal yönetim reformları, rekor hisse geri alımları ve yabancı girişleri Nikkei'yi zirvelere taşıdı: ticaret evleri, bankalar ve ihracatçılar öncülük eder, güçlenen yen olağan frendir.

13 varlık

• Hisse
• Fon
• Döviz

Güney Kore Piyasası ve Ekonomi Kararları

Kore Borsası'nda (KOSPI ve KOSDAQ) tek bir şirketten değil Güney Kore'nin içinden gelen, piyasanın geneline yayılan hareketler: Kore Merkez Bankası'nın faiz kararı, finans düzenleyicisinin yeni bir kuralı, siyasi bir şo…

12 varlık

Sosyal Medya Hisselerinde Sert Hareketler

Bireysel yatırımcı kaynaklı short sıkıştırmaları ve sosyal medya çılgınlıkları: yoğun short'lanmış hisseler temelsiz dikine çıkar, aynı hızla geri döner.

5 varlık

• Hisse

Orta Doğu'da Çatışmaların Tırmanması

İsrail-İran-Gazze tarzı Ortadoğu tırmanışları: arz korkusuyla petrol sıçrar, altın güvenli liman alır, riskli varlıklar sarsılır.

13 varlık

• Emtia
• Hisse
• Döviz
• Kripto

Nükleer Kaza

Fukuşima tarzı nükleer kazalar: enerji politikası bir gecede döner, uranyum ve elektrik şirketleri yeniden fiyatlanır, boşluğu doğal gaz doldurur.

4 varlık

• Emtia
• Hisse
• Döviz

Petrol Taşıma Rotalarında Kesinti Riski

Hürmüz, Süveyş ya da Kızıldeniz hatlarına tehdit: dünya petrolünün büyük payı dar boğazlardan geçer, kapanma korkusu enerjiyi anında yeniden fiyatlar.

11 varlık

• Emtia
• Hisse

Petrol Arz Şoku

Petrol bir ambargo, savaş, boru hattı ya da rafineri arızası yüzünden aniden kıtlaşır: ham petrol sıçrar, havayolları gibi yakıta bağımlı işler bunu ilk hisseder, enerji ithal eden ülkelerin paraları zayıflar.

9 varlık

• Emtia
• Döviz
• Hisse
• Fon

OPEC Üretim Kararı

OPEC+ sürpriz kesinti ya da arz bollukları: tek bir bildiri petrolü çift haneli oynatır; havayolundan enflasyon beklentisine her şey etkilenir.

10 varlık

• Emtia
• Hisse
• Döviz

İlaç Araştırmaları ve Onaylar

Büyük ilaç deneyi sonuçları ve düzenleyici kararları (GLP-1 çağı): sonuçlar bir ilaç şirketini yıllarca iki yönde de yeniden fiyatlatabilir; rakipler ve ilgili sektörler (gıda, medikal) de yeniden fiyatlanır.

21 varlık

• Hisse
• Fon

Elektrik Arzı ve Şebeke Sorunları

Elektrik kesintileri, şebeke arızaları, data merkezlerinden gelen talep patlaması ya da tarife davaları: kamu hizmeti şirketleri arz güvenliği ve fiyat düzenlemesi haberleriyle hareket eder.

27 varlık

• Hisse
• Emtia
• Fon

Yüksek Faizin Gayrimenkule Etkisi

Uzun vadeli borçlanma maliyeti yükselince bunu ilk hisseden gayrimenkul olur: konut kredileri pahalanır, binalara daha düşük değer biçilir ve düzenli gelir ödeyen gayrimenkul fonları tahviller karşısında zemin kaybeder.

8 varlık

• Fon
• Hisse

Ekonomik Daralma Endişesi

Getiri eğrisi tersine dönmesi, zayıf istihdam verileri ve daralma rakamları: döngüsel hisseler ve küçük şirketler satılırken uzun tahviller ve altın güvenli liman alımı görür.

13 varlık

• Hisse
• Fon
• Emtia

Referandum Sonucu ve Piyasa Tepkisi

Brexit tarzı sürpriz oylamalar: anketler hayır derken sonuç evet çıkar; yerel para birimi boşlukla düşer, küresel risk günlerce sallanır.

17 varlık

• Döviz
• Hisse
• Emtia
• Fon

Rusya Temerrüdü ve Ruble Krizi

1998 tarzı büyük emtia ihracatçısında devlet temerrüdü: tahvil piyasası kilitlenir, kaldıraçlı fonlar patlar, ABD tahvillerine kaçış başlar.

5 varlık

• Döviz
• Emtia
• Fon
• Hisse

Yaptırımlar ve Varlık Dondurma

2022 Rusya tarzı yaptırım dalgaları: rezervler dondurulur, bankalar SWIFT'ten çıkarılır, emtia rota değiştirir; alternatif varlıklar alıcı bulur.

13 varlık

• Emtia
• Kripto
• Döviz
• Hisse

Çip Sektörü ve İhracat Kısıtları

Bellek ve mantık çipi döngüsü ile ileri çiplere ihracat kısıtları: ASML ve Tokyo Electron siparişleri, bellek fiyatları ve Nvidia talebi üç kıtadaki çip üreticilerini birlikte oynatır.

16 varlık

• Hisse
• Fon

Devletin Borç Ödemesini Yapamaması

Arjantin-2001 tarzı temerrütler: devlet ödemeyi durdurur, para birimi çöker, halk dolara ve sert varlıklara kaçar.

4 varlık

• Döviz
• Emtia
• Fon

Kamu Borcu ve Tahvil Baskısı

Borç tavanı krizleri, kredi notu indirimleri ve bütçe açığı patlamaları: devlet tahvillerine güven sarsılır; altın ve bitcoin 'değer kaybı' alımı çeker.

19 varlık

• Fon
• Emtia
• Kripto
• Döviz

Kripto ETF Gelişmeleri

Coin'in kendisini tutan ve hisse gibi alınıp satılan fonlarla ilgili başvurular, kararlar ve para akışları: bir onay sıradan aracı kurum hesaplarına kapıyı açar, fiyatlar çoğu zaman karardan önce beklentiyle, sonra ilk …

3 varlık

• Kripto
• Fon

Stablecoin Değer Kaybı

Bir dolara sabit kalması için tasarlanan bir coin bu çıpayı kaybeder, 2022'de TerraUSD'de olduğu gibi: sahipleri çıkışa koşar, borç verme platformları donar ve panik kriptonun geri kalanına yayılır.

5 varlık

• Kripto

Tedarik Zinciri Aksamaları

Liman tıkanıklıkları, deniz rotası krizleri ve parça kıtlıkları: küresel zincire bağımlı üreticiler marj kaybı yaşar; navlun ve ikame tedarikçiler kazançlı çıkar.

17 varlık

• Hisse
• Emtia
• Fon

İsviçre Frangı ve Merkez Bankası Kararları

İsviçre Merkez Bankası hamleleri ve franga güvenli liman akışları: güçlenen frank İsviçreli ihracatçıları ve bankaları sıkıştırır, sigortacılar ve temel tüketim daha iyi dayanır.

10 varlık

• Döviz
• Hisse

Merkez Bankası Desteğinin Azalacağı Endişesi

2013 tarzı likidite geri çekilme korkuları: merkez bankası teşviği bitireceğini ima eder, tahvil getirileri sıçrar, en sert darbeyi gelişen piyasalar alır.

5 varlık

• Fon
• Döviz
• Hisse
• Kripto

Teknoloji Şirketlerinin Bilançoları

Büyük teknoloji bilanço haftaları: en büyük şirketlerin sonuçları ve beklentileri sadece kendi fiyatlarını değil, endeksin tamamını hareket ettirir.

15 varlık

• Hisse
• Fon

Telekom ve Medya Gelişmeleri

Frekans ihalesi, yayın platformu savaşları, telekom birleşmeleri ya da büyük bir içerik hakkı değişimi: iletişim şirketleri abone ve fiyat haberleriyle yeniden fiyatlanır.

22 varlık

• Hisse
• Fon

Terör Saldırısı Şoku

11 Eylül tarzı terör şokları: piyasalar anında sert satar, en çok havayolu ve sigorta etkilenir; tarihte düşüşün büyük kısmı aylar içinde geri alındı.

5 varlık

• Hisse
• Emtia
• Fon

Ticaret Gerilimi ve Gümrük Vergileri

Tarife açıklamaları, ihracat kısıtları ve karşı hamleler: tedarik zincirine bağımlı hisseler, çip şirketleri ve ihracatçı para birimleri hızla yeniden fiyatlanır.

24 varlık

• Hisse
• Döviz
• Emtia
• Fon

Piyasa Dalgalanmasında Ani Artış

2018 Volmageddon tarzı VIX patlamaları: oynaklık-satış pozisyonları şiddetle çözülür ve tüm endeksi peşinden sürükler.

4 varlık

• Hisse
• Fon

Yenle Borçlanılan İşlemlerin Kapanması

BoJ politika değişimleri ve yen müdahalelerinin tetiklediği sert carry-trade çözülmeleri: yen fırlar, yen ile fonlanan küresel riskli varlıklar sert satılır.

14 varlık

• Döviz
• Hisse
• Fon